Trong bối cảnh AI đang xuất hiện ngày càng nhiều trong học tập và công việc, một trong những câu hỏi lớn nhất của phụ huynh hiện nay là: Liệu AI có khiến trẻ em trở nên lười suy nghĩ hơn?
Steven Johnson – nhà đồng sáng lập NotebookLM, công cụ AI nghiên cứu và xử lý tri thức của Google với hàng triệu người dùng trên toàn cầu – đã đưa ra một góc nhìn đáng chú ý: “AI để cùng động não, không phải để viết thay.” Đó cũng có thể là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất để thế hệ trẻ bước vào kỷ nguyên AI.
AI không phải là vấn đề, cách sử dụng AI mới là vấn đề
Trước đây, khi Internet xuất hiện, nhiều người từng lo lắng rằng trẻ em sẽ không còn cần ghi nhớ kiến thức vì mọi thứ đều có thể tìm kiếm trên Google. Ngày nay, khi AI phát triển mạnh mẽ hơn, nỗi lo ấy lại xuất hiện dưới một hình thức mới: trẻ sẽ không còn cần suy nghĩ nếu AI có thể trả lời mọi câu hỏi chỉ trong vài giây.
Thực tế, AI không làm con người kém thông minh hơn. Điều quyết định nằm ở việc chúng ta đang sử dụng AI như một chiếc máy trả lời tự động hay như một người cộng sự để mở rộng tư duy. Nếu AI chỉ được sử dụng để: Viết hộ bài tập; Tạo đáp án sẵn có; Hoàn thành công việc thay cho người học;… thì rất dễ hình thành sự phụ thuộc.
Nhưng AI sẽ trở thành một công cụ giúp con người học sâu hơn và sáng tạo hơn nếu AI được sử dụng để:
- Gợi mở góc nhìn mới;
- Đặt câu hỏi phản biện;
- Tìm kiếm và tổng hợp thông tin;
- Brainstorm ý tưởng;
- Kiểm tra tính logic của một kế hoạch hoặc dự án;
Điều Steven Johnson đang làm với AI
Điều thú vị là chính Steven Johnson cũng là một nhà văn với nhiều đầu sách bán chạy trên thế giới. Ông chia sẻ rằng khi xây dựng NotebookLM, mục tiêu của ông không phải là tạo ra một công cụ viết sách thay cho tác giả. Ngược lại, ông muốn tạo ra một công cụ giúp bản thân trở thành một nhà văn tốt hơn.
AI được sử dụng để:
- Hỗ trợ nghiên cứu khối lượng tài liệu lớn;
- Gợi mở những ý tưởng mới;
- Đặt ra các câu hỏi phản biện;
- Giúp nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau.
Nhưng người trực tiếp viết vẫn là con người. Ý tưởng cốt lõi vẫn thuộc về con người. Thế giới quan và tiếng nói cá nhân vẫn thuộc về con người. Theo ông, giá trị lớn nhất của AI không phải là thay thế sự sáng tạo, mà là khuếch đại khả năng sáng tạo vốn có của mỗi người.
Tương lai không thuộc về người biết dùng AI, mà thuộc về người biết làm việc cùng AI
Trong nhiều năm tới, khả năng sử dụng AI có thể sẽ trở thành kỹ năng cơ bản giống như việc sử dụng Internet hay máy tính ngày nay. Tuy nhiên, khoảng cách giữa những người thành công và những người bị bỏ lại phía sau có thể sẽ không nằm ở việc ai có AI mạnh hơn. Sự khác biệt sẽ nằm ở: Ai biết đặt câu hỏi tốt hơn; Ai biết kiểm chứng thông tin tốt hơn; Ai biết kết hợp tư duy của con người với sức mạnh của AI tốt hơn.
AI có thể đưa ra hàng trăm ý tưởng trong vài giây. Nhưng lựa chọn ý tưởng nào, đánh giá ý tưởng đó có phù hợp hay không và biến nó thành giá trị thực tế vẫn là công việc của con người.
Trẻ em nên học AI như thế nào?
Có lẽ mục tiêu của giáo dục AI trong tương lai không phải là dạy trẻ cách sử dụng một công cụ cụ thể. Bởi công cụ sẽ thay đổi rất nhanh. Điều quan trọng hơn là giúp trẻ hình thành những năng lực nền tảng:
- Biết đặt câu hỏi chất lượng;
- Biết phân tích và kiểm chứng thông tin;
- Biết tư duy phản biện;
- Biết hợp tác với AI để giải quyết vấn đề thực tế;
- Biết sử dụng công nghệ để tạo ra giá trị cho cộng đồng.
Nói cách khác, trẻ không chỉ cần học cách sử dụng AI. Các em cần học cách làm việc cùng AI. Bởi trong tương lai, AI có thể làm rất nhiều việc thay con người. Nhưng khả năng tư duy, sáng tạo, hợp tác và đưa ra quyết định vẫn sẽ là những giá trị tạo nên sự khác biệt của mỗi cá nhân.
📞 Hotline: 0858 514 499
🌐 tekmonk.edu.vn



